Alert RCB na samym Cell Broadcast nie zadziała. To jest pewne!

Życiem rządzi przypadek i tak też stało się z Alert RCB.

Najbardziej zaskakujące sytuacje nierzadko są przyczynkiem do rozwoju technologii wspierających życie człowieka.

To jest pewne. Samo Cell Broadcast nie uratuje Alert RCB!

Tak też było w przypadku systemu Alert RCB, który w błyskawicznym tempie powstał po tragicznej burzy, która zebrała śmiertelne żniwo w obozie harcerskim w Suszku.

11 sierpnia 2007 roku (dwaj młodzi ludzie nie przeżyli burzy).

Tego dnia w sumie w Polsce zginęło 6 osób.

Zanim nastąpiło to tragiczne w skutkach zdarzenie, przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych bezskutecznie próbowali nakłonić czterech niezgodnych co do opinii operatorów komórkowych do zbudowania systemu powiadamiania o zagrożeniach.

Po tej tragedii wszystko się zmieniło.

Presja społeczna i rządowa doprowadziła do wprowadzenia regulacji i działającego, ogólnokrajowego rozwiązania Alert RCB.

Proces legislacyjny zakończył się 11 czerwca 2018 roku.

Pierwsze testowe wersje systemu ruszyły u operatorów w czerwcu 2018 roku, a cały system zaczął działać w grudniu 2018 roku.

Czy ten system jest idealny i czy służby używają go poprawnie?

Dzisiaj po wielu latach można o tym dyskutować i oczywiście najprościej to zrobić poprzez krytykę.

Słyszę dzisiaj wiele krytycznych głosów, że system powinien zostać uruchomiony od samego początku na bazie Cell Broadcasting (CB).

Czy takie podejście było i czy nadal jest słuszne?

Przeanalizujmy to, zaczynając od oceny obecnego rozwiązania.

System Alert RCB oparty o SMS

To było jedno z wielu spotkań, na którym przedstawiciele Ministerstwa zebrali w jednej sali wszystkich przedstawicieli operatorów komórkowych.

Założeniem od początku było użycie do budowy systemu komunikacji opartego na telefonach komórkowych.

To ważne założenie.

Cześć z operatorów reprezentowali inżynierowie, część… prawnicy.

Na tym etapie prac uczestnicy spotkania byli podzieleni mniej więcej po połowie.

Jedna strona stołu była za rozwiązaniem opartym na Cell Broadcasting (CB), druga część optowała za rozwiązaniem SMS.

Ostatecznie postanowiono, że rozwiązanie Alert RCB ma opierać się na masowej wysyłce SMS-ów.

W tym momencie artykułu podkreślam, że już na początku CB było bardzo mocno brane pod uwagę.

Dlaczego w takim razie zdecydowano się na SMS-y?

Prosta tabela poniżej wyjaśnia, skąd ta decyzja:

Wnioski z przeszłości dotyczące decyzji o wyborze rozwiązania Alert RCB.

Należy dodać, że priorytetowym założeniem Ministerstwa była potrzeba dotarcia do jak największej liczby użytkowników, i to jak najskuteczniej.

Już pierwsze dwa wiersze tabeli wszystko tłumaczą.

Skoro założeniem działania systemu Alert RCB była potrzeba skutecznego dotarcia do jak największej liczby odbiorców, to możliwe było tylko jedno rozwiązanie.

System SMS.

Tak też się stało i do dzisiaj system działa na tej podstawie.

To nie jest idealne rozwiązanie, a my wciąż nie dopracowaliśmy procesu użycia systemu.

Po ataku rakietowym ze strony Rosji na terytorium Polski pojawiły się głosy, że system jest wolny i nieskuteczny.

Tak, w takim przypadku obecny system Alert RCB jest wolny.

Tak, powinniśmy zrewidować i unowocześnić system.

Nie, system nie zadziała tak szybko, jak szybko leci rakieta.

To dla ustalenia uwagi, co można, a czego nie można zrobić.

Tego raczej nie oczekujmy.

Można jednak pomyśleć o usprawnieniach.

To tyle, co chciałem napisać w kwestii wyjaśnienia genezy powstania systemu i wyjaśnienia jego założeń.

Mam nadzieję, że to powstrzyma dalszą krytykę systemu i przekieruje energię i emocje oponentów na pomoc w znalezieniu lepszych alternatyw.

Na końcu artykułu pokazuję alternatywne podejście, które odpowiada europejskim założeniom systemu EU Alert.

Popatrzmy w tym momencie na różne alternatywy technologiczne, które możemy rozważyć do wdrożenia.

Zaakcentuję masowy i szybki system Albert BIS (na potrzeby artykułu tak roboczo nazwałem nowy system, a raczej mój syn, który zawsze mówi, że nie zna żadnego Alberta, a ten wciąż do niego pisze).

Krajobraz technologiczny na potrzeby Albert BIS – od Alert RCB na SMS-a poprzez 5G aż do satelity

Od wdrożenia pierwszej wersji Alertu RCB upłynęło już 8 lat.

W tym czasie wdrożona została w Polsce masowo technologia 5G, a smartfony przeszły parę zmian w zakresie wsparcia technicznego i zmienili się liderzy dostawców telefonów.

Wyszczególnijmy kilka rozwiązań masowego dostarczenia wiadomości kryzysowych.

Tradycyjny SMS (Alert RCB):

Dociera do każdego telefonu i nie wymaga żadnej konfiguracji ze strony użytkownika. Jednak w warunkach masowej wysyłki SMS-ów istnieją co najmniej dwa techniczne wąskie gardła:

1. Ustalenie dokładnej lokalizacji użytkowników (szczególnie istotne w przypadku ściśle określonych obszarów alarmowania). Ten proces zajmuje od godziny do kilku godzin. Służy do przygotowania listy SMS-ów dla przybliżonego obszaru pozycji użytkownika. Obecnie operatorzy mają mechanizmy szybszego, dynamicznego przygotowania list na ten przypadek.
2. Wąskie gardło dotyczy sieci radiowej i wydajności SMSC. Masowa wysyłka SMS-ów powoduje problemy z dostarczeniem wiadomości przez kanały radiowe do ogromnej liczby użytkowników, szczególnie w mocno zatłoczonych lokalizacjach. Powoduje to powstawanie kolejek do wysyłki SMS-ów w centrum SMSC i wielokrotne próby dostarczenia SMS-ów do użytkownika. To obciąża sieć i zmniejsza efektywność działania systemu. Dodatkowo nieskuteczne dostarczenie SMS-a od razu powoduje, że SMS zostaje przesunięty do wysyłki po jakimś czasie (przykład kolejki dostarczania SMS-ów do użytkownika po nieudanej bezpośredniej próbie: 1, 2, 5, 10, 15, 30 minut, 1, 3, 5, 10, 12, 24 godziny). Próby dostarczenia są coraz rzadsze, co ma duże inżynieryjne uzasadnienie. ALE z tego powodu część użytkowników narzeka, że wiadomość dostali po wielu godzinach albo, co gorsze, najpierw dostali wiadomość odwołującą alarm! Ważna uwaga: czas życia wiadomości Alert RCB jest krótszy, dlatego niepełna kolejka dostarczania wiadomości jest używana w tym przypadku (przykładowo tylko 10 minut).

Lotion-based SMS (LB-SMS)

Geolokalizowane SMS-y (wykorzystywane m.in. w belgijskim systemie BE-Alert).

Pozwala na precyzyjne dotarcie do osób przebywających w określonej strefie zagrożenia i na starszych aparatów.

To rozwiązanie może pomóc w przypadku wysyłania informacji do małego, precyzyjnie określonego obszaru.

W przypadku wysyłki masowej, interfejs odpytujący o lokalizację abonentów powoduje ZWIELOKROTNIENIE obciążenia sieci sygnalizacyjnej i zapychanie kanałów radiowych.

W takim rozwiązaniu może dojść do negatywnego wpływu na czas dostarczania wiadomości. Dotyczy wzrostu liczby SMS-ów odkładanych w kolejkach na później.

Cell Broadcasting (CB)

Sieciowe rozgłaszanie komunikatów do urządzeń w wybranym obszarze.

Szybkie, bezproblemowe w roamingu i odporne na przeciążenia sieci radiowej.

System wysyła jeden komunikat na specjalny, dedykowany kanał sygnalizacyjny do wszystkich odbiorników w zadanym obszarze.

Brzmi jak idealne rozwiązanie, ale kluczową barierą jest stan techniczny i konfiguracja urządzeń odbiorczych (terminali) użytkowników.

Dedykowana aplikacja mobilna (np. niemieckie NINA i Katwarn)

Rozwiązanie oparte na aplikacji działającej poprzez internet mobilny na urządzeniu użytkownika.

Wymaga od użytkownika aktywnego pobrania oprogramowania na telefon.

W Niemczech zweryfikowano tę technologię w praktyce.

Historycznie zakończyło się to całkowitym fiaskiem zasięgowym (np. w Niemczech aplikację tę pobrało poniżej 3% populacji).

Kolejny duży problem z użyciem aplikacji wiąże się z przeciążeniem sieci komórkowej.

Każde wywołanie aplikacji przez sieć wymaga aktywacji odpowiednich kanałów sygnalizacyjnych i włączenia strumienia danych.

Nagłe powiadomienie na małym obszarze, gdzie jest dużo terminali z aplikacją, spowoduje przeciążenie sieci ruchem danych!

Powiadomienia satelitarne (Galileo EWSS – Emergency Warning Satellite Service)

Najnowszy unijny standard satelitarny (którego pełne uruchomienie planowane jest na 2027 rok, a technologia rozwijana jest m.in. w ramach europejskiego projektu AWARE).

EWSS wysyła komunikaty bezpośrednio z satelitów średniej orbity okołoziemskiej (MEO) do telefonów i urządzeń nawigacyjnych wyposażonych w kompatybilne chipy.

Działa niezależnie od naziemnej infrastruktury telekomunikacyjnej, co czyni go kluczowym kołem ratunkowym podczas trzęsień ziemi czy powodzi niszczących wieże sieci komórkowych.

Jak wykazują testy projektu AWARE w Słowenii i we Francji, sygnał ten może również bezprzewodowo aktywować lokalne syreny i tablice informacyjne.

To technologia przyszłości i znów bardzo mocno uzależniona od zdolności terminala do odebrania takiego sygnału. Proces zwiększenia liczby terminali z nową technologią to długie lata.

5G MBS (Multicast-Broadcasting Services)

Standard wprowadzony w specyfikacji 3GPP Release 17.

Pozwala na dynamiczne i wysoce wydajne przesyłanie transmisji grupowych (multicast/broadcast) w architekturze sieci 5G.

Technologia ta optymalizuje zużycie pasma i pozwala na jednoczesne dostarczanie bogatych multimedialnie alertów (np. map ewakuacyjnych, wideo).

Dociera równolegle do milionów urządzeń w gęsto zaludnionych obszarach bez ryzyka zatkania sieci.

Znów to technologia przyszłości i znów bardzo mocno uzależniona od zdolności terminala do odebrania takiego sygnału.

5G Broadcasting (HPHT – High Power High Tower)

Standard nadawczy (LTE-based 5G Terrestrial Broadcasting, określony w ETSI TS 103 720).

Umożliwia nadawanie sygnałów telewizyjnych, radiowych i alertów ratunkowych bezpośrednio z wysokich wież nadawczych telewizji naziemnej (DTT) o zasięgu do kilkudziesięciu km.

Co rewolucyjne, urządzenia odbiorcze nie potrzebują karty SIM, połączenia internetowego, Wi‑Fi ani rejestracji u operatora komórkowego (działają w trybie Receive-Only Mode ROM).

Pozwala to całkowicie ominąć infrastrukturę operatorów komórkowych podczas kryzysu.

W Polsce operatorem, który mógłby dostarczyć taką technologię, jest firma EMITEL.

Badania tego rozwiązania pokazują jednak, że efektywność technologii 5G broadcast jest największa w przypadku hybrydowego połączenia z siecią operatora komórkowego ze względu na ograniczoną liczbę wież HPHT oraz kwestię propagacji fal w terenach różnorodnego ukształtowania.

Dodatkowo, to technologia przyszłości i znów bardzo mocno uzależniona od zdolności terminali do odebrania takiego sygnału.

Wybór, jak widać, jest spory.

Już widzę tę burzliwą i namiętną dyskusję na spotkaniu Ministerstwa z operatorami nad weryfikacją, której technologii użyć.

Zauważmy, że dochodzi operator HPHT oraz operator satelitarny, czyli nowe zespoły do wskazywania palcem.

Artykuł ma się jednak skupić na weryfikacji, czy Cell Broadcast jest rzeczywiście tak cudownym rozwiązaniem, że od jutra mógłby się stać ulubionym pupilkiem, czyli naszym Albertem BIS.

Sprawdźmy, na podstawie istniejących rozwiązań na świecie (między innymi EU Alert – opis systemu znajdziesz na końcu artykułu), jak poszły wdrożenia na bazie rozwiązań CB w praktyce.

Porównam te rozwiązania też z rozwiązaniem Alert RCB z Polski.

Efektywność systemów CB na świecie – co zawodzi?

Do weryfikacji założeń efektywności systemu CB użyłem danych z kilku zrealizowanych już wdrożeń na świecie.

Porównanie uwzględnia nie tylko CB.

Wnioski niestety są smutne.

Zdiagnozowano aż sześć (6) grup problemów.

Największa grupa problemów dotyczy tego, co najważniejsze, czyli terminala w kieszeni/ręce użytkownika.

Podzieliłem te problemy na cztery kategorie (problemy od P1 do P4):

• P1: Cichy Opt-Out (Silent Opt-Out) – ręczne wyłączenie alertów o niższym priorytecie (pogodowych, lokalnych) przez użytkownika w menu telefonu. Pozostają tylko alerty poziomu Presidential (na końcu artykułu tabela wyszczególnia wszystkie zdefiniowane kanały w przypadku alertu EU).
• P2: Manualna konfiguracja / Rejestracja – konieczność włączenia systemu odbioru CB oraz ręcznego wpisywania numerów kanałów w starszych telefonach (CB).
• P3: Brak kompatybilności wstecznej i limity znaków – brak obsługi CB przez starsze aparaty, ignorowanie alertów w paśmie 2G/3G oraz limit tekstu do 90 znaków.
• P4: Wyłączone alerty testowe / Aplikacje – Domyślnie wyłączone powiadomienia próbne w systemach Android/iOS lub ignorowanie rządowych aplikacji.

Jak te problemy odciskają swoje piętno na poszczególnych rozwiązaniach?

Tabela przedstawia, zestawienie problemów dotyczących terminali.

Obsługa terminala to jednak nie jedyne ograniczenie technologiczne, chociaż, jak widzimy na przykładach z innych państw, problem jest naprawdę znaczący.

W dalszej części artykułu dokonuje się analizy, w jakim stopniu te problemy mogłyby wpłynąć na system w Polsce.

Są jeszcze dwie inne bolączki dotyczące stanu technologicznego terminali.

P5: Telefony Apple z IoS poniżej wersji systemu operacyjnego iOS 17 oraz terminale nieupgradowane mimo możliwości technicznych.

Dopiero od tej wersji iOS 17 firma Apple poprawnie obsługuje wiadomości CB.

Zatem każdy starszy telefon oraz taki, którego użytkownik nie zaktualizuje, znów wypada z grona odbiorców wiadomości CB.

Dla podkreślenia uwagi, te telefony w znaczącej większości odbiorą SMS-a.

P6: Starsze wersje Androida, poniżej wersji 11, mogą nie odebrać wiadomości CB. Do czasu powstania Androida 11 aplikacja Call Manager była w pełnym władaniu dostawcy telefonu.

Przykładowo, Samsung, Oppo, Pixel itp. zupełnie inaczej realizowali funkcje dotyczące obsługi połączeń (wszelakich).

Google podjęło bardzo złą i nierozsądną politykę na początku procesu dystrybucji Androida w wersji OEM.

Od wersji Androida 11 to się zmieniło i nad połączeniami CB Google odzyskał częściowo kontrolę.

Częściowo, ponieważ duża część starszych terminali, wciąż aktywnych, nie obsłuży CB, ale oczywiście odbierze SMS-a.

Dostawcy systemów alarmowych oficjalnie podają te informacje w powyższych krajach, zwykle w sekcji FAQ.

Jest jeszcze jeden bardzo ważny element do wzięcia pod uwagę w przypadku wszelkich technologii broadcastowych, włącznie z CB.

Dostarczamy informacje szybko i masowo, ale nie przekazujemy zwrotnej informacji o liczbie osób, które odebrały te wiadomości, ani o tym, ile z nich je odczytało.

To jest bardzo ważne, aby służby miały dane, ile osób jest w zagrożonym terenie, aby przygotować się do skali zagrożenia.

W przypadku SMS-ów operatorzy przekazują te informacje służbom na bieżąco.

Podsumowując, jak widzimy, system Albert BIS oparty tylko na CB byłby dziurawy jak sito i przerzuciłby na barki użytkowników, operatorów i Ministerstwa mnóstwo pracy związanej z namawianiem użytkowników do dbania o bezpieczeństwo.

W tej kwestii nie jesteśmy już naiwni i wiemy, że to nie jest skuteczne.

Anatomia porażki systemów alternatywnych do Alert RCB – dlaczego systemy jednokanałowe i aplikacje zawodzą?

Patrząc z perspektywy czasu na różne rozwiązania rozwinięte w różnych krajach, można zaobserwować, że nie ma żadnego systemu, który byłby bliski ideałowi.

• Porażka rządowych aplikacji mobilnych: Przykłady niemieckich aplikacji NINA/Katwarn oraz francuskiej aplikacji SAIP pokazują, że wymaganie od obywateli instalacji dodatkowego oprogramowania skazuje system na marginalny zasięg (poniżej 3% populacji).
• „Ślepy punkt” samego Cell Broadcastingu: CB jest systemem jednokierunkowym (rozgłoszeniowym). Służby ratunkowe wysyłają alert w próżnię – nie mają żadnej informacji zwrotnej (statystyk doręczenia), czy ktokolwiek odczytał komunikat. To bardzo ważna informacja. Zapamiętajmy ją. Drugim o wiele istotniejszym problemem są problemy (P1–P6) dotyczące terminali, opisane wcześniej.
• Wykluczenie najuboższych i starszych: Ograniczenia terminali (brak kompatybilności starszych urządzeń z CB, konieczność skomplikowanej manualnej konfiguracji kanałów w starych telefonach) sprawiają, że najbardziej bezbronni” obywatele zostają odcięci od systemu wczesnego ostrzegania.

Widzimy, że na świecie powstały alternatywy dla czystych wysyłek SMS-ów.

Pod dyskusją na ten temat na LinkedIN widziałem nawet komunikaty od polskich turystów, którzy pisali, że to działa.

Tak, tylko że jeżeli mi działa, to nie znaczy, że działa wszystkim”.

O tym wie każdy inżynier.

Dopóki nie zostanie spełniony najważniejszy element tego systemu, czyli jak najskuteczniejsze i szybkie dostarczenie wiadomości do większości terminali, system nie działa!

Mówmy o tym głośno.

Niewątpliwą zaletą Alertu RCB jest jego skuteczność dotarcia do przeważającej grupy odbiorców.

Jego wadą jest szybkość dotarcia (kolejki SMS-ów).

Co w tej sytuacji możemy zrobić?

Pozostać tylko przy SMS-ach czy szukać dalszej drogi w systemach broadcastowych (CB, 5G MBS, 5G Broadcasting, satelita)?

I przede wszystkim, jak nie ulec mirażowi, że rozwiązanie oparte tylko na jednej technologii jest wyjściem z impasu?

Możliwy kierunek przyszłości: Alert RCB, czyli dlaczego Albert BIS ma sens tylko jako wielopoziomowa hybryda?

Uczmy się z polskich porzekadeł: „Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta”.

Skoro rozwiązanie Alert RCB SMS-owe nie zadowala i żadne rozwiązanie broadcastowe na dzisiaj też nie zadowala, to może obaj wspólnie będą w stanie pokazać swoją siłę zamiast się bić?

Może obydwa systemy to ta przysłowiowa trzecia siła?

Opiszę tutaj jeden z możliwych scenariuszy hybrydowych, zaproponowany przez organizacje EENA i Intersec:

Fundament systemu:

• Cell Broadcasting gwarantuje błyskawiczne powiadomienie większości populacji posiadającej nowoczesne smartfony, budząc ich natywnym, głośnym sygnałem dźwiękowym omijającym wyciszenie telefonu.
• Lotion-based SMS służy jako sieć asekuracyjna – bez problemu dociera do starszych telefonów (rozwiązując problem braku kompatybilności i ograniczeń znaków), umożliwia przesłanie spersonalizowanych komunikatów turystom (w ich ojczystym języku) oraz – co kluczowe – dostarcza anonimowych statystyk doręczenia. Dzięki temu sztaby kryzysowe mogą na bieżąco monitorować postępy ewakuacji i przemieszczanie się ludności. Ja od siebie dodam, że alternatywą może być zwykłe SMS, jeżeli operator nie wdroży rozwiązania LB-SMS
• Dedykowana aplikacja na telefon: praktyka pokazała, że skuteczność wdrożenia aplikacji jest mała, ale może stać się dodatkowym elementem poprawiającym skuteczność dotarcia do użytkowników.
• Kolejny poziom odporności: satelity (Galileo EWSS). Wprowadzenie odbioru sygnału satelitarnego Galileo EWSS bezpośrednio na urządzenia mobilne i zintegrowane systemy nagłośnienia (jak syreny miejskie) gwarantuje, że alert dotrze do górzystych, odizolowanych regionów oraz zadziała w scenariuszu całkowitego paraliżu naziemnej sieci energetycznej i komórkowej. To bardziej dotyczy infrastruktury miejskiej/terenu niż terminali, ale jest mocnym dodatkiem wspierającym fundament personalnej informacji.
• Przyszłościowe zwieńczenie: 5G Broadcasting (HPHT). Wdrożenie infrastruktury nadawczej 5G Broadcasting z wież telewizyjnych uniezależnia system Albert BIS od operatorów komórkowych, dając państwu bezpośredni, darmowy i w pełni odporny na przeciążenia kanał dystrybucji nie tylko tekstu, ale też map zagrożeń i instrukcji wideo bezpośrednio do terminali użytkowników, również bez konieczności posiadania kart SIM.

Idealny system ostrzegania nie może polegać na jednej technologii.

Przyszłość to wielo kanałowość.

Łącząc natychmiastowość Cell Broadcasting, analitykę i wsteczną kompatybilność Location-based SMS, kosmiczną odporność Galileo EWSS oraz niezależność nadawczą 5G Broadcasting, państwa mogą zapewnić bezpieczeństwo wszystkim swoim obywatelom – niezależnie od tego, jaki telefon mają w kieszeni.

Czy taką drogę obiorą operatorzy?

Jestem przekonany, że to słuszne rozwiązanie i znajdzie wspólny język wśród operatorów i Ministerstwa.

Skoro nieszczęśliwy przypadek z Suszka z 2017 spowodował powstanie Alert RCB, to może nieszczęśliwy wlot rakiety rosyjskiej będzie impulsem do powstania Alberta BIS?

Załącznik 1: Jaki procent telefonów w Polsce potencjalnie wspiera CB i jak to poprawić?

Szacunkowa liczba terminali nieobsługujących CB w Polsce

Jeśli weźmiemy pod uwagę strukturę wiekową telefonów w Polsce (wg danych rynkowych ok. 15–20% aktywnych urządzeń to telefony starsze niż Android 11 lub bez nowszych wersji iOS), sytuacja wygląda następująco:

1. Efektywne, natychmiastowe dotarcie: Szacuje się, że głośny alert (override trybu cichego + pop-up) zadziała na ok. 75–82% urządzeń w sieci.
2. Margines błędu / telefony “głuche”: Około 15–20% użytkowników (głównie osoby starsze, użytkownicy starych budżetowców z Androidem 8/9/10 oraz starej generacji iPhone’ów) może w ogóle nie otrzymać komunikatu lub otrzymać go jako cichy, pomijalny tekst.
3. Problem z telefonami klawiszowymi: Choć stary feature phone ma technicznie “Cell Broadcasting”, najczęściej ma domyślnie wyłączone odbieranie wiadomości sieciowych w menu “Wiadomości”, a użytkownik musiałby ręcznie wpisać numer kanału (np. 50 lub 4370), co w praktyce czyni te telefony nieaktywnymi.

Jak zwiększyć realny potencjał przyszłego Alert RCB na Cell Broadcast w Polsce?

Aby domknąć lukę technologiczną wynikającą z fragmentacji oprogramowania (Android < 11 i iOS < 16) oraz zniwelować problem braku automatycznej konfiguracji kanałów w starszych urządzeniach, państwo (MSWiA, MC, UKE, RCB) oraz operatorzy (Orange, Play, Plus, T-Mobile) muszą wdrożyć dwutorową strategię – naprawczą i techniczno-edukacyjną.

Działania Techniczne (Strona Rządowa i Operatorzy)

Wymuszenie aktualizacji telefonów (OTA Carrier Updates):

Zamiast czekać na pełne aktualizacje systemów operacyjnych, strona rządowa w porozumieniu z Apple i Google powinna wydać dedykowane pliki konfiguracyjne sieci (Carrier Bundles / Carrier Settings). Pozwoli to wdrożyć profile kanałów alarmowych (EU-Alert) na starszych dystrybucjach systemów (np. iOS 15/16 oraz Android 10). Jest też sporo telefonów na rynku, w których ustawienia CB nie były aktywowane przez operatorów. Te telefony też należy “pobudzić” do słuchania kanałów CB.

Standaryzacja Multi-Channel Broadcaster (Nadawanie wielokanałowe):

Ponieważ starsze urządzenia (w tym klawiszowe Feature Phones) nie obsługują nowych numerycznych identyfikatorów EU-Alert (kanały ETSI 4370–4399), system nadawczy CBC (Cell Broadcasting Centre) u operatorów powinien wysyłać ten sam komunikat równolegle na kanałach tradycyjnych/legacy:

• Kanał 4370: Główny standard EU-Alert (dla nowszych smartfonów).
• Kanał 50 / 919: Stary standard transmisji komórkowej dla starszych telefonów z Androidem oraz zwykłych telefonów klawiszowych.

Działania Edukacyjne i Instruktażowe (Wiedza o Alert RCB dla Obywateli)

Krajowa wyszukiwarka/skrypt sprawdzający gotowość sprzętu:

Portal (np. na gov.pl) z prostym narzędziem: po wybraniu modelu telefonu i wersji systemu obywatel otrzymuje informację, czy jego sprzęt zadziała automatycznie, czy wymaga ręcznej zmiany ustawień.

Instrukcje manualnego włączania wiadomości sieciowych (dla starych Androidów i Nokii):

Kampania informacyjna pokazująca krok po kroku, jak włączyć odbiór kanałów rozgłoszeniowych w starszych nakładkach systemowych (EMUI, MIUI, stary TouchWiz) oraz telefonach klawiszowych:

• Ścieżka dla telefonów klawiszowych: Wiadomości -> Ustawienia wiadomości -> Wiadomości sieciowe / Wiadomości z obszaru -> Włącz -> Dodaj kanał (4370 / 50). Jak widać, jest to skomplikowane, zwłaszcza dla osoby starszej.
• Ścieżka dla Androida < 11: instrukcja włączenia “Alertów awaryjnych” w ustawieniach aplikacji SMS/Wiadomości.

Cykliczne testy ogólnokrajowe (z procedurą feedbacku):

Wzorem Niemiec (Warntag) lub Holandii, przeprowadzenie zapowiedzianego testu krajowego. Użytkownicy, którzy nie otrzymali powiadomienia, byliby kierowani na stronę internetową z krótkim formularzem, który automatycznie diagnozowałby brakujące ustawienie w ich telefonie.

Załącznik 2: EU ALERT – podsumowanie wymagań w Unii Europejskiej dla nowej wersji Alert RCB

Wdrożenie publicznych systemów ostrzegania w Europie opiera się na zharmonizowanym standardzie EU-Alert, zdefiniowanym przez Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych w specyfikacji ETSI TS 102 900. Głównym założeniem tego projektu jest stworzenie jednolitego i współpracującego systemu.

System ma gwarantować, że bez względu na to, w jakim kraju Unii Europejskiej znajduje się użytkownik i z jakiej sieci korzysta, jego telefon komórkowy zachowa się w identyczny, przewidywalny sposób w momencie zagrożenia życia.

Poniżej znajduje się szczegółowe omówienie ról poszczególnych podmiotów oraz technicznej architektury zarządzania tym systemem, oparte na specyfikacjach EU-Alert oraz analizie barier terminali.

Co muszą zrobić operatorzy komórkowi (MNO)?

Operatorzy telekomunikacyjni są odpowiedzialni za techniczną dystrybucję komunikatu od organów państwowych do stacji bazowych na wyznaczonym obszarze. Ich kluczowe zadania to:

• Wdrożenie i integracja CB: Każdy operator musi zainstalować i utrzymywać w swojej sieci rdzeniowej węzeł CBC (Cell Broadcasting Centre) zgodny ze standardem 3GPP TS 23.041.
• Konfiguracja interfejsów sieciowych: CBC musi być zintegrowane z siecią radiową (RAN) – w sieciach 2G do BSC, 3G do RNC, w LTE poprzez interfejs łączący CBC z MME, a w sieciach 5G poprzez interfejs z AMF.
• Obsługa geofencingu i mapowania: System operatora musi automatycznie przekładać współrzędne geograficzne strefy zagrożenia (np. wielokąt/polygon przesłany przez służby) na konkretne identyfikatory stacji bazowych (Cell IDs), aby alert trafił wyłącznie do nadajników pokrywających dany obszar. Z reguły jest to funkcja systemu CBC, ale operator może stworzyć dodatkowy orkiestrator takiego rozwiązania (CBE).
• Rezerwacja kanałów radiowych (SIBs): Nadajniki muszą być skonfigurowane tak, aby natychmiast rezerwowały pasmo na specjalne bloki informacji systemowych (np. SIB12 w LTE, SIB19 w 5G) odpowiedzialne za rozgłaszanie alertów.
• Obsługa trybu bez karty eSIM/SIM (SIM-less): Operatorzy muszą zapewnić, że wiadomości są rozsyłane w sposób całkowicie otwarty – telefon musi odebrać alert nawet wtedy, gdy nie ma włożonej karty SIM, nie ma środków na koncie lub znajduje się w roamingu zagranicznym bez aktywnego pakietu danych.

Jak wygląda centrum zarządzania (CBE & CBC)?

Architektura zarządzania systemem EU-Alert opiera się na wyraźnym podziale ról pomiędzy administracją rządową a operatorami telekomunikacyjnymi:

• CBE (Cell Broadcasting Entity – Poziom Rządowy): Jest to centrum operacyjne zarządzane przez uprawnione instytucje państwowe (np. odpowiedniki Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, straż pożarną czy obronę cywilną). To tutaj dyspozytor loguje się do systemu, tworzy tekst ostrzeżenia (często w kilku wersjach językowych), wybiera stopień alarmu (np. Presidential/Level 1, Extreme, Severe) oraz za pomocą mapy cyfrowej (GIS) zakreśla precyzyjny obszar zagrożenia. Rządowy operator zakreśla dokładny obszar zagrożenia, co jest ekstremalnie ważnym zadaniem. Na podstawie tych danych system określa zakres działania kanału 4400 – bezpośredni obszar zagrożenia ryzykiem! Gotowy pakiet danych jest wysyłany do operatorów w ujednoliconym, zabezpieczonym formacie (przykładowo za pomocą protokołu XML CAP – Common Alerting Protocol).
• CBC (Cell Broadcasting Centre – Poziom Operatora): Jest to serwer pośredniczący po stronie operatora komórkowego. Odbiera on komunikat z rządowego CBE, weryfikuje podpis cyfrowy i autentyczność zlecenia, a następnie tłumaczy parametry geograficzne na listę adresów fizycznych stacji bazowych (NodeB) i natychmiastowo nakazuje sieci rdzeniowej rozpoczęcie nadawania rozgłoszeniowego.

Co muszą zrobić dostawcy telefonów (producenci terminali)?

Producenci smartfonów (np. Apple, Samsung, Xiaomi) oraz twórcy systemów operacyjnych (Android, iOS) muszą fabrycznie zaimplementować standardy EU-Alert w oprogramowaniu układowym urządzeń:

• Obsługa identyfikatorów wiadomości (Message Identifiers): Telefony muszą prawidłowo rozpoznawać dedykowane identyfikatory kanałów rozgłoszeniowych przypisane do konkretnych stopni alarmowych oraz wersji językowych w Europie.
• Preempcja ekranu: Po odebraniu alertu najwyższej kategorii (Presidential / Level 1) telefon musi natychmiast wybudzić ekran i wyświetlić komunikat w formie wyskakującego okna (pop-up/overlay) bezpośrednio na zablokowanym ekranie, blokując możliwość zignorowania go przed przeczytaniem.
• Ominięcie wyciszenia (Bypass Silence/DND): Oprogramowanie telefonu musi wymusić odtworzenie dźwięku o maksymalnej głośności, nawet jeśli użytkownik przełączył urządzenie w tryb cichy, tryb wibracji lub aktywował funkcję “Do Not Disturb” (DND).
• Unikalny sygnał dźwiękowy i wibracyjny: Sygnał alarmowy musi korzystać ze specjalnego, znormalizowanego wzorca dźwiękowego (np. długi ton trwający 2 sekundy, po którym następują dwa krótkie tony po 1 sekundzie) oraz pulsacyjnej wibracji, tak aby użytkownik od razu odróżnił go od zwykłego SMS-a czy powiadomienia z aplikacji.
• Historia alertów: Urządzenie musi posiadać dedykowaną, łatwo dostępną skrzynkę odbiorczą (Alert History), w której przechowywane są odebrane ostrzeżenia, aby użytkownik mógł zapoznać się z nimi ponownie.
• Blokada wyłączenia dla najwyższego poziomu: System operacyjny nie może pozwalać użytkownikowi na wyłączenie alertów oznaczonych jako najwyższy poziom (Presidential / Level 1). W przypadku alertów o mniejszym priorytecie (Extreme, Severe) użytkownicy mogą mieć możliwość ich manualnej dezaktywacji.

Co muszą zrobić odbiorcy końcowi (Użytkownicy)?

Chociaż system dąży do maksymalnej automatyzacji, standard nakłada na użytkownika określone uprawnienia i obowiązki konfiguracyjne:

• Brak opt-outu dla alertów krytycznych: Obywatel nie ma możliwości wyłączenia alertów najwyższego stopnia (EU-Alert Level 1 / Presidential Alert). Te komunikaty zawsze wybudzą telefon i wyświetlą treść ostrzeżenia.
• Zarządzanie alertami niższego stopnia: W ustawieniach bezpieczeństwa telefonu użytkownik ma prawo (opt-out) wyłączyć powiadomienia o mniejszej pilności (EU-Alert Level 2, 3 i 4, np. lokalne komunikaty pogodowe).
• Aktywacja alertów testowych i Amber: Odbiór powiadomień o porwaniach dzieci (EU-Amber) oraz alertów testowych/ćwiczeniowych jest domyślnie zablokowany i wymaga od użytkownika świadomej, manualnej aktywacji zgody (tryb opt-in).
• Obowiązek konfiguracji starszego sprzętu (Legacy UEs): Posiadacze starszych telefonów komórkowych muszą pamiętać, że ich urządzenia nie wykryją alertów automatycznie. Ci użytkownicy mają obowiązek manualnej konfiguracji aparatu poprzez samodzielne wejście w menu wiadomości sieciowych i wpisanie odpowiednich kodów kanałów (Message Identifiers poniżej 1000).

Tabela alertów, zdefiniowane kanały CB: